مصوباتمصوبات سال 1367اهداف، سیاستها و ضوابط نشر کتاب‌

اهداف، سیاستها و ضوابط نشر کتاب

اهداف، سیاست ها و ضوابط نشر کتاب
مصوب 1367/2/20 شورای عالی انقلاب فرهنگی
 
فصل‌ اول‌

ماده‌ 1: هدف‌

‌‌اعتلای‌ فرهنگ، ارتقای‌ سطح‌ دانش‌ و تعمیق‌ مبانی‌ و ارزشهای‌ انقلاب‌ با تأمین‌ آزادی‌ نشر کتاب، حفظ‌ حرمت‌ و حریت‌ قلم، حراست‌ از جایگاه‌ والای‌ علم‌ و اندیشه‌ و تضمین‌ آزادی‌ تفکر در جامعه‌ اسلامی‌

ماده‌ 2: اصول‌ و سیاستها

‌‌از آنجا که‌ در جهان‌ ارتباطات، کتاب‌ یکی‌ از وسایل‌ مهم‌ و مؤ‌ثر در انتشار و انتقال‌ سریع‌ و وسیع‌ افکار و اندیشه‌های‌ صحیح‌ و ناصحیح‌ به‌ شمار می‌رود، موضع‌ نظام‌ جمهوری‌ اسلامی‌ در قبال‌ آن‌ عمدتاً‌ از دو طریق‌ و با اتخاذ دو سیاست‌ مرتبط‌ و مکمل‌ یکدیگر به‌ شرح‌ زیر تحقق‌ پیدا می‌کند:

ماده‌ 3:

الف) سیاستهای‌ ایجابی‌ و اثباتی‌

1 – کتب‌ و نشریات‌ طبق‌ اصل‌ 24 قانون‌ اساسی‌ در بیان‌ مطالب‌ آزادند.

2 – دولت‌ و همه‌ ارکان‌ حکومت‌ موظف‌اند که‌ بر اساس‌ قانون‌ از حریم‌ آزادی‌ کتب‌ و نشریات‌ مجاز حمایت‌ کنند.

3 – تلاش‌ برای‌ افزایش‌ آگاهیهای‌ دینی، علمی، سیاسی، اقتصادی، هنری، تاریخی، اجتماعی‌ و نظایر آن‌ در سطح‌ عموم‌ و انتشار کتاب‌ و نشریه‌ به‌ این‌ منظور از حقوق‌ افراد ملت‌ است‌ و هیچ‌ مقام‌ رسمی‌ و غیررسمی‌ نمی‌تواند با اعمال‌ فشار انتشار یا عدم‌ انتشار کتب‌ و نشریات‌ مجاز را باعث‌ شود.

4- تلاش‌ در جهت‌ انتشار کتب‌ مفید برای‌ نشر اندیشه‌ها و تعاطی‌ افکار و رشد فکری‌ در جامعه‌ و مقابله‌ فکر با فکر و تقویت‌ روح‌ نقادی‌ و برخورد آزادانه‌ و منطقی‌ آرا و نظریات‌ در ادای‌ وظیفة‌ امر به‌ معروف‌ و نهی‌ از منکر و آزادی‌ و استماع‌ اقوال‌ و اتباع‌ احسن‌ و مآلاً‌ کشف‌ نظر صحیح، حق‌ طبیعی‌ هر فرد از افراد ملت‌ است.

تبصره‌ – برخورد قانونی‌ با موارد غیرمجاز از اصل‌ فوق‌ مستثنی‌ است‌ و از سوی‌ مراجع‌ ذیربط‌ به‌ طریقی‌ که‌ در قانون‌ تعیین‌ شده‌ است‌ انجام‌ می‌گیرد.

5 – سعی‌ در انتشار کتاب‌ و نشریات، لازمه‌ بزرگداشت‌ مرتبه‌ علم‌ و تحقیق‌ و تجلیل‌ از مقام‌ عالم‌ و محقق‌ و نویسنده‌ و مترجم‌ صالح‌ در جامعه‌ است‌ و لذا تدوین‌ و اجرای‌ سیاستهای‌ هدایتی‌ و حمایتی‌ نظام‌ جمهوری‌ اسلامی‌ ایران‌ در خصوص‌ کتاب‌ و نشریات‌ باید به‌ نحوی‌ باشد که‌ اهل‌ قلم‌ را به‌ تألیف‌ و انتشار کتابهای‌ متناسب‌ با نیازهای‌ جامعه‌ امروز در جهت‌ اهداف‌ و اصول‌ ذیل‌ تشویق‌ و ترغیب‌ نماید:

الف) تقویت‌ و رواج‌ امر پژوهش‌ به‌ عنوان‌ یکی‌ از مهم‌ترین‌ طرق‌ تحقق‌ استقلال‌ فرهنگی‌ و افزایش‌ قدرت‌ انتخاب‌ و آگاهی‌ مردم‌ در همه‌ زمینه‌ها

ب) دفاع‌ منطقی‌ و محققانه‌ از استقلال‌ سیاسی‌ و اقتصادی‌ و فرهنگی، به‌ ویژه‌ با عنایت‌ به‌ اصل‌ “نه‌ شرقی‌ – نه‌ غربی”

ج) نگاهبانی‌ از دستاوردهای‌ انقلاب‌ اسلامی‌ و تلاش‌ برای‌ تقویت‌ و توسعه‌ آن‌ در قلمرو کتاب‌ و کتابت‌

د) معرفی‌ انقلاب‌ اسلامی‌ از راه‌ تألیف‌ و نشر آثار ارزشمند علمی‌ و فرهنگی‌

ه) تجدید حیات‌ و مجد و جلال‌ فرهنگی‌ و سیاسی‌ و اجتماعی‌ اسلام‌ از طریق‌ انتشار کتابهای‌ مناسب‌

و) مقابله‌ مؤ‌ثر و مفید با تهاجمات‌ سیاسی‌ و فرهنگی‌ خارجی‌ و داخلی‌ به‌ ارزشها و اهداف‌ اسلامی‌

ز) کوشش‌ در راه‌ حفظ‌ میراث‌ زبان‌ و ادب‌ فارسی‌ و تقویت‌ و گسترش‌ آن‌ از راه‌ صحیح‌ انتقادی‌ و تحقیق‌ دربارة‌ متون‌ فارسی‌ و نشر آنها و همچنین‌ بهره‌گیری‌ مفید از دانش‌ و اندیشة‌ بشری‌ و تجربیات‌ علمی‌ و فنی‌ دیگران‌ از طریق‌ ترجمه‌ سنجیده‌ و مناسب‌ به‌ این‌ زبان‌

ب) حدود قانونی‌

‌ ‌نشر کتاب، همان‌ گونه‌ که‌ ممکن‌ است‌ مظهر و نمودی‌ از آزادیهای‌ اجتماعی‌ و انسانی‌ تلقی‌ گردد، چه‌ بسا که‌ مورد سوءاستفاده‌ و اشاعه‌ لاابالیگری‌ فکری‌ و اخلال‌ در حقوق‌ عمومی‌ قرار گیرد. مسئولین‌ دستگاههای‌ ذیصلاح‌ موظف‌اند، به‌ منظور مقابله‌ با جوانب‌ منفی، حدود و ضوابط‌ قانونی‌ نشر کتاب‌ را که‌ ذیلاً‌ آمده‌ است، مورد توجه‌ قرار دهند و فضای‌ سالم‌ و سازندة‌ طبع‌ و نشر کتاب‌ را حفظ‌ و حراست‌ نمایند.

‌‌کتبی‌ که‌ به‌ شرح‌ ذیل‌ مخل‌ به‌ مبانی‌ اسلام‌ و حقوق‌ عمومی‌ باشد شایستة‌ نشر نیست:

الف) تبلیغ‌ و ترویج‌ و الحاد و انکار مبانی‌ دین‌

ب) ترویج‌ فحشا و فساد اخلاقی‌

ج) برانگیختن‌ جامعه‌ به‌ قیام‌ علیه‌ نظام‌ جمهوری‌ اسلامی‌ ایران‌ و ضدیت‌ با آن‌

د) ترویج‌ و تبلیغ‌ مرامهای‌ گروههای‌ محارب‌ و غیرقانونی‌ و فرق‌ ضاله، همچنین‌ دفاع‌ از نظام‌ سلطنتی‌ و استبدادی‌ و استکباری‌

ه) ایجاد آشوب‌ و درگیری‌ در میان‌ طوایف‌ قومی‌ و مذهبی‌ و یا اخلال‌ در وحدت‌ جامعه‌ و تمامیت‌ ارضی‌ کشور

و) تمسخر و تضعیف‌ غرور ملی‌ و روح‌ وطن‌پرستی‌ و ایجاد روحیه‌ خودباختگی‌ در برابر فرهنگ‌ و تمدن‌ و نظامات‌ استعماری‌ غربی‌ یا شرقی‌

ز) تبلیغ‌ وابستگی‌ به‌ یکی‌ از قدرتهای‌ جهانی‌ و ضدیت‌ با خط‌ مشی‌ و بینش‌ مبتنی‌ بر حفظ‌ استقلال‌ کشور

تبصره‌ 1 – ملاک‌ منع‌ در حکم‌ به‌ اخلال‌ به‌ مبانی‌ اسلام‌ و حقوق‌ عمومی‌ اضلال‌ در مورد کتب‌ مضله‌ تأثیر و فعالیت‌ است.

تبصره‌ 2 – موارد ذیل‌ از شمول‌ بندهای‌ مذکور در حدود قانونی‌ خارج‌ است:

الف) کتب‌ تحقیقی‌ و علمی‌ در زمینة‌ مکاتب‌ الحادی‌ و غیرآن‌ که‌ فاقد موضع‌گیری‌ تبلیغی‌ و ترویجی‌ باشد.

ب) تبیین‌ مسائل‌ مورد نیاز جامعه‌ در زمینه‌های‌ اخلاقی‌ و جنسی‌ به‌ دور از تحریک‌ و ابتذال‌ و به‌ شیوة‌ علمی‌ جهت‌ آموزش‌ و شناخت‌ و نیز وقتی‌ که‌ در کتب‌ ادبی‌ ترسیم‌ و بیان‌ صحنه‌های‌ فساد با رعایت‌ عفت‌ قلم‌ و بیان‌ غیرمحرک‌ و شهوانی، به‌ منظور انتقال‌ پیامی‌ مثبت‌ و عبرت‌آور، اجتناب‌ناپذیر باشد.

ج) طرح‌ اشکالات‌ و انتقادات‌ و بیان‌ نارساییها در جمهوری‌ اسلامی‌ جهت‌ ریشه‌یابی‌ و شناخت‌ دقیق‌تر مسائل‌ و دستیابی‌ به‌ راه‌ حلهای‌ مناسب‌ و سازنده‌ با بیان‌ استدلالی‌ و اصلاح‌ طلبانه‌ بدون‌ توهین‌ و افترا

د) طرح‌ و نقل‌ افکار و گفتار و مواضع‌ فکری‌ و عملی‌ مخالفان‌ انقلاب‌ و نظام‌ به‌ منظور بررسی‌ محققانه‌ و عالمانة‌ آرا و اندیشه‌های‌ آنان‌

ه) کتب‌ علمی‌ و استدلالی‌ و عقیدتی‌ که‌ محرک‌ احساسات‌ منفی‌ و برهم‌ زنندة‌ اساس‌ وحدت‌ در میان‌ اقوام‌ و فرق‌ مختلف‌ کشور نباشد.

و) نقد و نفی‌ آداب‌ و سنن‌ غلط‌ و انحرافی‌ به‌ قصد اصلاح‌ و بدون‌ شایبه‌های‌ سیاسی‌ و استعماری‌

تبصره‌ 3 – انتشار کتب‌ موضوع‌ مادة‌ 3 و کتب‌ دیگر، در صورتی‌ که‌ آثار منفی‌ ناشی‌ از مطالب‌ مندرج‌ در آنها با افزودن‌ مقدمه‌ و توضیحات‌ محققانه‌ و مناسب‌ برطرف‌ شده‌ باشد، بلامانع‌ خواهد بود.

فصل‌ دوم‌

ماده‌ 4: هیأت‌ نظارت‌ بر اجرای‌ ضوابط‌ نشر کتاب‌

‌‌نظر به‌ این‌ که‌ نظارت‌ بر امر طبع‌ و نشر کتاب‌ و اجرای‌ صحیح‌ اصل‌ 24 قانون‌ اساسی‌ جمهوری‌ اسلامی‌ ایران‌ به‌ عهدة‌ وزارت‌ فرهنگ‌ و ارشاد اسلامی‌ است، این‌ وزارتخانه‌ هیأت‌ نظارتی‌ متشکل‌ از حداقل‌ پنج‌ نفر از میان‌ صاحبنظران‌ و شخصیتهای‌ علمی‌ و فرهنگی‌ وارد به‌ مسائل‌ کتاب‌ و نشر و امور اجتماعی‌ و سیاسی‌ و تبلیغاتی‌ انتخاب‌ و جهت‌ تصویب‌ به‌ شورای‌ فرهنگ‌ عمومی‌ معرفی‌ خواهد کرد.

ماده‌ 5: هیأت‌ نظارت‌ بر نشر کتابهای‌ کودکان‌ و نوجوانان‌

‌‌نظر به‌ حساسیت‌ و جنبه‌های‌ خاص‌ کتابهای‌ کودکان‌ و نوجوانان‌ هیأت‌ ویژه‌ای‌ به‌ نام‌ هیأت‌ نظارت‌ بر نشر کتابهای‌ کودکان‌ و نوجوانان‌ متشکل‌ از حداقل‌ پنج‌ تن‌ از افراد صاحبنظر و آگاه‌ به‌ امور تربیتی(از دیدگاه‌ اسلامی) و مسائل‌ خاص‌ کتابهای‌ کودکان‌ تشکیل‌ خواهد شد. این‌ افراد را وزیر فرهنگ‌ و ارشاد اسلامی‌ از میان‌ صاحبنظران‌ و نویسندگان‌ کتابهای‌ کودکان‌ و نوجوانان‌ و اشخاص‌ آگاه‌ به‌ مسائل‌ تربیتی‌ در اسلام‌ انتخاب‌ و جهت‌ تصویب‌ به‌ شورای‌ فرهنگ‌ عمومی‌ معرفی‌ خواهد کرد.

تبصره‌ 1- حداقل‌ یکی‌ از اعضای‌ این‌ هیأت‌ باید از میان‌ صاحبنظران‌ و اعضای‌ کانون‌ پرورش‌ فکری‌ کودکان‌ و نوجوانان‌ باشد.

تبصره‌ 2- نظارت‌ هیأت‌ مزبور از حیث‌ شکل‌ و محتوای‌ کتب‌ کودکان‌ و نوجوانان‌ و انطباق‌ آنها با فرهنگ‌ اسلامی‌ و ایرانی‌ و اصول‌ تربیتی‌ خواهد بود و این‌ نظارت‌ باید قبل‌ از چاپ‌ و نشر کتاب‌ انجام‌ گیرد.

تبصره‌ 3- نظارت‌ هیأت‌ مزبور بر طبق‌ آیین‌نامه‌ای‌ انجام‌ خواهد گرفت‌ که‌ این‌ هیأت‌ تهیه‌ خواهد کرد و به‌ تأیید وزیر فرهنگ‌ و ارشاد اسلامی‌ خواهد رساند. این‌ آیین‌نامه‌ باید ناظر به‌ صورت‌ و مادة‌ کتب‌ کودکان‌ و نوجوانان‌ باشد و راهنمایی‌ باشد که‌ مجریان‌ با آن‌ بتوانند محتوای‌ این‌ کتب‌ را قبل‌ از چاپ‌ و نشر با فرهنگ‌ اسلامی‌ و ایرانی‌ و اصول‌ صحیح‌ تربیتی‌ تطبیق‌ دهند.

ماده‌ 6: مسئول‌ اجرا

‌ ‌مسئولیت‌ اجرای‌ این‌ سیاست‌ها و ضوابط‌ به‌ عهدة‌ وزارت‌ فرهنگ‌ و ارشاد اسلامی‌ است. این‌ وزارتخانه‌ مکلف‌ است‌ در ایفای‌ وظیفه‌ خود از نظریات‌ اعضای‌ هیأت‌ نظارت‌ بر اجرای‌ ضوابط‌ نشر کتاب‌ به‌ صورتی‌ که‌ شرح‌ داده‌ شده‌ است‌ استفاده‌ کند، و ارگانها و ادارات‌ و مراکز ذیربط‌ به‌ نوبة‌ خود موظف‌اند در این‌ خصوص‌ با وزارت‌ فرهنگ‌ و ارشاد اسلامی‌ همکاری‌ و هماهنگی‌ نمایند.

ماده‌ 7: این‌ آیین‌نامه‌ در 7 ماده‌ و 7 تبصره‌ در جلسات‌ 147 و 148 و 149 مورخ‌ 6 و 13 و 1367/2/20شورای‌ عالی‌ انقلاب‌ فرهنگی‌ به‌ تصویب‌ رسیده‌ است.